กาแล็กซี่คืออาณาจักรหรือระบบของดาวฤกษ์จำนวนนับแสนล้านดวง อยู่รวมกันโดยแรงโน้มถ่วงระหว่างดวงดาวกับหลุมดำที่มีมวลมหาศาล ซึ่งอยู่ ณ ศูนย์กลางของกาแล็กซี่ โดยมีเนบิวลาซึ่งเป็นกลุ่มแก๊สและฝุ่นละออง ที่เกาะกลุ่มอยู่ในที่ว่างบางแห่งระหว่างดาวฤกษ์ กาแล็กซี่เกิดหลังบิกแบงประมาณ 1,000 ล้านปี เกิดจากลุ่มแก๊สซึ่งยึดเหนี่ยวกันด้วยแรงโน้มถ่วงแยกเป็นกลุ่มๆ แต่ละกลุ่มกำเนิดเป็นดาวฤกษ์จำนวนมาก ซึ่งเป็นสมาชิกสำคัญของกาแล็กซี กาแล็กซีที่ระบบสุริยะสังกัดอยู่คือ กาแล็กซีทางช้างเผือก (Milky Way Galaxy) หรือกาแล็กซีของเรา มีกาแล็กซีอื่นๆ ที่สังเกตได้ด้วยตาเปล่า ได้แก่ กาแล็กซีแอนโดรเมดา กาแล็กซีแมกเจนแลนใหญ่ และกาแล็กซีแมกเจนแลนเล็ก
สามารถสังเกตกาแล็กซีได้ในคืนที่ท้องฟ้าปลอกโปร่งแจ่มใส ไม่มีแสงจันทร์สว่างและแสงไฟรบกวน โดยจะสังเกตเห็นทางช้างเผือกปรากฏเป็นแนวฝ้าขาวจางๆขนาดกว้างประมาณ 15◦ พาดผ่านเป็นทางยาวรอบท้องฟ้า โดยเฉพาะท้องฟ้าในทิศทางของกลุ่มดาวแมงป่อง (ขณะขึ้นไปสูงสุดจะอยู่ทางทิศใต้ที่มุมเงยประมาณ 50◦) ดาวคนยิงธนู กลุ่มดาวนกอินทรี และกลุ่มดาวหงส์ ซึ่งเป็นส่วนของทางช้างเผือกที่มองเห็นได้ง่าย ชัดเจนและสวยงามมาก
กาแล็กซีทางช้างเผือก
ภาพจากกล้องดูดาว แสดงให้เห็นว่าทางช้างเผือก คือดาวฤกษ์จำนวนมากที่อยู่ไปทางเดียวกันโดยอยู่ห่างจากโลกต่างกัน นักดาราศาสตร์ทราบรูปร่างของกาแล็กซีทางช้างเผือก โดยการศึกษาวิเคราะห์ดาวฤกษ์ที่อยู่ในกาแล็กซีนี้
จากภาพแสดงดาวฤกษ์บริเวณทางช้างเผือกและใกล้เคียง ด้านซ้ายมือจะสังเกตเห็นกลุ่มดาวนายพราน ขวามือบนของกลุ่มดาวนายพรานคือกลุ่มดาววัว ซึ่งมีดาวลูกไก่ลูกในกลุ่มนี้ด้วย ด้านขวามือของจุดกึ่งกลางภาพจะเห็นกาแล็กซีแอนโดรเมดามีลักษณะไม่กลมเหมือนภาพดาวฤกษ์ทั่วไป เหนือกาแล็กซีแอนโดรเมดาคือกลุ่มดาวแคสสิโอเปียหรือกลุ่มดาวค้างคาว ซึ่งอยู่ในทางช้างเผือก และดาวฤกษ์ดวงสว่างที่สุดที่อยู่บนทางช้างเผือกด้านขวามือสุดคือดาวหางหงส์ในกลุ่มดาวหงส์
ดาวฤกษ์ทั้งหมดในทางช้างเผือก และดาวฤกษ์ทั้งหลายที่เราเห็นบนท้องฟ้า รวมทั้งระบบสุริยะ อยู่ในกาแล็กซีทางช้างเผือก หรือกาแล็กซีของเรา ระบบสุริยะที่อยู่แขนด้านกลุ่มดาวนายพราน และอยู่ห่างศูนย์กลางกาแล็กซีประมาณ 30,000 ปีแสง มีดาวฤกษ์ไม่น้อยกว่าแสนล้านดวงในกาแล็กซีนี้ ดังนั้นกาแล็กซีทางช้างเผือกจึงมีขนาดใหญ่มาก มีรูปร่างคล้ายกังหัน คือมีบริเวณกลางสว่าง และมีแขนโค้งรอบนอก ระยะจากขอบหนึ่งผ่านจุดศูนย์กลางไปยังอีกขอบหนึ่งยาวประมาณ 100,000 ปีแสง ถ้ามองกาแล็กซีของเราจากด้านบน จะเห็นเหมือนกังหัน แต่ถ้าด้านข้างจะเห้นเหมือนด้านข้างของเลนส์นูนหรือจานข้าว 2 จานประจบกัน ดังภาพ
กาแล็กซีเพื่อนบ้าน
เมื่อมองดูฟ้า นอกจากดาวฤกษ์เนบิวลา และทางช้างเผือก ซึ่งรวมกันอยู่ในกาแล็กซีทางช้างเผือกหรือกาแล็กซีของเราแล้ว จึงเรียกกาแล็กซีเพื่อนบ้าน ได้แก่ กาแล็กซีแมกเจนแลนใหญ่ และกาแล็กซีแมกเจนแลนเล็กซึ่งอยู่ใกล้ขอบฟ้าทิศใต้ ทำให้เห้นได้ยากสำหรับผู้ที่อยู่ทางภาคเหนือ ยังมีแกแลกซีที่เห็นได้ด้วยตาเปล่าและน่าสนใจอีกแห่งหนึ่งคือ
กาแลกซีแอนโดเมดา อยู่ในทิศทางของกลุ่มดาวแอนโดเมดา เป็นกาแลกซีรูปกังหันเหมือนกับกาแลกซีทางช้างเผือก